1933 yılında çıkarılan yasayla Cumhuriyetin kuruluşu, Türk İnkılâbı ve Yakın Dönem Tarihi ile ilgili araştırmalar yapmak, bu alanda araştırmacı ve akademisyen yetiştirmek, kütüphane ve arşiv oluşturmak gayesiyle Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde bir İnkılâp Tarihi Enstitüsü kurulmuştur. 15 Nisan 1942 tarihinde ise 4204 sayılı yasayla inkılâp tarihinin araştırılması ve öğretilmesi görevi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'ne bağlı olarak kurulan Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü'ne verilmiştir.  1982 yılında ise Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü adıyla yeni enstitüler kurulmuştur. Bu çerçevede, 2547 sayılı YÖK Kanununa dayalı olarak, Üniversitelerin Teşkilatlanması ile ilgili 20 Temmuz 1982 tarih ve 17760 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 41 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve 28 Mart 1983 tarihinde çıkarılan 2809 sayılı kanunla Hacettepe Üniversitesi  bünyesinde Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü kurulmuştur.  Enstitümüz, Yüksek Öğretim Kurulunun 23 Aralık 1983 tarih ve 82/655 kararı ile "Atatürk İlkeleri" ve "İnkılâp Tarihi" olmak üzere iki anabilim dalından oluşturulmuştur. Daha sonra, Yüksek Öğretim Kurulu Başkanlığı Yürütme Kurulunun 12 Nisan 1988 tarihinde aldığı karar (2547 sayılı kanunla değişik 7/d2) gereğince, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Anabilim Dalı'na dönüştürülmüştür. Bu bağlamda mevcut yedi enstitüden birisi olan Hacettepe Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü, yukarıda vurgulanan misyonu en iyi şekilde yerine getirmeye çalışan saygın bir kurum olarak faaliyetlerini devam ettirmektedir. Enstitümüzün Lisans üstü programları ülkemizde, çevremizde ve dünyada gelişen ve değişen yeni durumlara, aktüel gelişmelere cevap veren, elde ettiği bilimsel bulgu ve bilgileri toplumun hizmetine sunarak toplumsal hafızanın oluşmasına katkıda bulunan,  öğrencilere Türk Modernleşmesi çerçevesinde Türkiye Cumhuriyeti tarihinin çeşitli meselelerine modern yöntemlerle yaklaşma beceri ve yetkinliği kazandıracak niteliktedir. Enstitümüzün Lisans üstü programları, çağdaş gereklere cevap verecek şekilde geniş ve kapsamlı olarak tasarlanmış olup, bütüncül bir yaklaşımla Batı-dışı 'modernleşme' deneyimlerini modern Türk ve Türkiye Tarihi bağlamına yerleştirerek Millî Mücadele, Atatürk Dönemi ve Türk İnkılâbının çok boyutlu özelliklerinin ve niteliklerinin yakın çevresi ve dünya milletleriyle etkileşimlerini ve yansımalarını Yakın Dönem Tarih disiplininin yöntemleriyle incelemektedir. Bu program, Tarih biliminin işlevine bağlı olarak, bugünün  anlaşılmasına, Türkiye ve Türkiye'nin siyasî ve beşerî coğrafyasıyla bağ ve ilişkileri bağlamında geleceğe dönük politikaların oluşturulmasına ve karar süreçlerine katkıda bulunmaya yönelmektedir. Bu program, Modern Türk ve Türkiye Tarihi'nin çeşitli sorunlarına bilimsel, çok disiplinli, disiplinler arası karşılaştırmalı yöntemlerle yaklaşmaktadır. Enstitümüzün lisansüstü programlarının eğitim-öğretim dili Türkçedir. Enstitümüzde, eğitim sürecinin gerektirdiği teknik donanım ve malzeme mevcuttur; üniversitemizin genel vizyonu çerçevesinde gelişmektedir.